Malarstwo Grottgera.
Warto bowiem wiedzieć, że po 1864 roku patriotycznie nastawiona szlachta nosiła ostentacyjnie czarne stroje i żelazną biżuterię. W swych przeładowanych symbolami dziełach Grottger świadomie alegoryzuje ostatni romantyczny zryw polskiej szlachty, usiłując nadać sens i znaczenie straceńczej walce, która przetrzebiła kolejne pokolenie patriotów. Dla odbiorcy polskiego, zaznajomionego z symboliką narodowej martyrologii, przekaz rysunków Grottgera jest jednoznaczny, widowni zagranicznej odbiór musiał z pewnością nastręczyć pewnych trudności, choć być może przyciągała obcych widzów w jakiś sposób mroczna, nadrealna atmosfera rysunków. Obiecującą karierę artysty przerwała ciężka choroba. Grottger zapadł na gruźlicę i z tego powodu musiał przenieść się do południowej Francji. Zmarł jednak wkrótce, w wieku zaledwie 30 lat. Jego obrazy zaskakują do dziś, przypominając Polakom ciężkie czasy powstańcze, przez które przechodzili nasi rodacy. Nadmierna mroczność ukazywała cierpienie i śmierć wielu patriotów, walczących o wolność kraju.